Airco verwarming: kan een airco je huis verwarmen en wanneer is dat slim?

Een airco die kan koelen én verwarmen is technisch gezien een warmtepomp. In een redelijk geïsoleerd appartement of een tussenwoning kan hij een woonkamer zuinig verwarmen, zeker bij buitentemperaturen boven nul. In een tochtig, slecht geïsoleerd huis of met een mobiele airco valt het resultaat tegen. Hieronder lees je hoe het werkt, hoe je het vermogen berekent en wanneer je beter iets anders kiest.

Transparantie: WoonLucht vergelijkt apparaten op basis van openbare specificaties, handleidingen en energielabels van fabrikanten. In onze artikelen kunnen affiliatelinks staan; als je via zo'n link koopt, krijgen we mogelijk commissie. We doen geen medische uitspraken over comfort of gezondheid.

Kan een airco echt verwarmen? Zo werkt een lucht/lucht-warmtepomp

Een airco verplaatst warmte, hij maakt die niet. Bij koelen haalt hij warmte uit je kamer en blaast die buiten weg. Bij verwarmen draait hij het proces om: de buitenunit haalt warmte uit de buitenlucht en de binnenunit geeft die warmte af aan je kamer. Ook lucht van 0 graden bevat nog bruikbare warmte.

Dat gebeurt met een koudemiddel dat in een gesloten circuit rondgaat. De compressor perst het gas samen, waardoor het heet wordt. Binnen geeft het die warmte af via een warmtewisselaar en een ventilator. Daarom heet zo'n airco een lucht/lucht-warmtepomp: hij haalt warmte uit lucht en geeft die af aan lucht.

Het grote verschil met een elektrische kachel zit in de verhouding tussen stroom en warmte:

• Elektrische kachel: 1 kWh stroom levert ongeveer 1 kWh warmte. Alle stroom wordt warmte, niet meer en niet minder.
• Airco op verwarmen: 1 kWh stroom levert meerdere kWh warmte, omdat het grootste deel van de warmte uit de buitenlucht komt. De stroom is alleen nodig om die warmte te verplaatsen.

Een rekenvoorbeeld. Je wilt je woonkamer een avond lang 10 kWh warmte geven. Met een kachel kost dat 10 kWh stroom. Met een airco die op dat moment een COP van 4 haalt, kost het 2,5 kWh stroom. Vriest het en zakt de COP naar 2, dan kost dezelfde warmte 5 kWh stroom. Nog steeds de helft van de kachel, maar het voordeel is duidelijk kleiner.

Welke airco's kunnen verwarmen (split, multisplit, monoblock en mobiel)

Split-airco. Eén binnenunit aan de muur, één buitenunit aan de gevel of op de grond. Vrijwel alle moderne split-airco's van merken als Daikin, Mitsubishi Electric, Mitsubishi Heavy Industries, General (Fujitsu General), LG en Panasonic kunnen verwarmen. Dit is de efficiëntste vorm om met een airco te verwarmen.

Multisplit. Eén buitenunit met twee tot vijf binnenunits, bijvoorbeeld in woonkamer en twee slaapkamers. Handig als je weinig ruimte aan de gevel hebt. Let op: de buitenunit deelt zijn vermogen over alle binnenunits. Draaien ze allemaal tegelijk op vol vermogen bij vorst, dan krijgt elke kamer minder.

Monoblock zonder buitenunit. Alles zit in één toestel aan de binnenkant van de buitenmuur, met twee gaten in de gevel. Veel modellen kunnen verwarmen, maar het vermogen bij kou en het geluid binnen zijn minder gunstig dan bij een split. Meer daarover lees je in ons artikel over de monoblock airco zonder buitenunit.

Mobiele airco. De meeste mobiele airco's met afvoerslang koelen alleen. Modellen met een verwarmingsfunctie gebruiken vaak een elektrisch verwarmingselement, en dan is de COP gewoon 1, net als bij een kachel. Een mobiele airco met warmtepompfunctie zuigt bovendien lucht uit je kamer en blaast die via de slang naar buiten. Daardoor ontstaat onderdruk en wordt koude buitenlucht via kieren en roosters naar binnen getrokken. Als verwarming raden we een mobiele airco niet aan.

Rendement: COP, SCOP en wat dat in een Nederlandse woning betekent

COP (coefficient of performance) is de verhouding tussen geleverde warmte en verbruikte stroom op één meetpunt. Een COP van 4 betekent: 1 kWh stroom geeft 4 kWh warmte. Fabrikanten meten de nominale COP meestal bij een buitentemperatuur van 7 graden en een binnentemperatuur van 20 graden. Dat is een gunstig moment.

SCOP (seasonal COP) is realistischer. Het is het gemiddelde rendement over een heel stookseizoen, berekend met een mix van zachte en koude dagen. Voor Nederland is het klimaatprofiel 'gemiddeld' (average) relevant. Een goede split-airco heeft daarin een SCOP van ongeveer 4 tot 5; topmodellen komen hoger uit.

Op het Europese energielabel van een split-airco zie je twee helften: koelen (SEER) en verwarmen (SCOP). Zoek bij verwarmen op het label en in de specificaties naar:

• Energieklasse voor verwarmen in het klimaat 'gemiddeld'. A++ of A+++ is goed.
• SCOP voor het gemiddelde klimaat.
• Pdesignh: het ontwerpvermogen voor verwarmen in kW. Dit is het vermogen waarvoor het label is berekend, bij een ontwerptemperatuur van -10 graden. Het zegt meer over wat je bij kou krijgt dan het grote getal op de doos.
• Minimale buitentemperatuur voor verwarmen, vaak -15, -20 of -25 graden.
• Verwarmingsvermogen bij -7 graden of lager, als de fabrikant dat in de technische documentatie noemt.
• Geluidsniveau binnen (in dB(A) op de laagste stand) en buiten.

Vergelijk twee airco's dus niet op 'kW verwarmen' alleen. Een model met iets minder nominaal vermogen maar een hogere Pdesignh en een lagere minimale buitentemperatuur is voor verwarmen vaak de betere keuze.

Wanneer is verwarmen met airco slim en wanneer niet

Slim:

• Een appartement of tussenwoning met dubbel glas of HR++ en geïsoleerde gevels, vooral een woonkamer tot ongeveer 40 m² met een open verbinding naar de keuken.
• Nieuwbouw of goed gerenoveerde woningen (energielabel A of B) met een lage warmtevraag.
• Een woning met een cv-ketel waar je in voor- en najaar de ketel wilt ontlasten.
• Een zolder, uitbouw of thuiswerkplek die slecht meeverwarmt met de cv.
• Je wilt in de zomer ook koelen. Dan heb je met één apparaat twee functies.

Niet slim:

• Een oude woning met enkel glas, ongeïsoleerde vloeren en veel tocht. De airco moet dan zoveel vermogen leveren dat hij bij vorst tekortschiet en je het verschil merkt bij je voeten.
• Een huis met veel kleine, gescheiden kamers. Eén binnenunit verwarmt maar één ruimte goed.
• Je wilt alleen verwarmen met een mobiele airco.
• Je hebt geen plek voor een buitenunit en een monoblock is te zwak voor jouw ruimte.
• Je zoekt ook warm tapwater. Dat kan een airco niet leveren.

Kantelpunt: bij welke buitentemperatuur verliest een airco zijn voordeel

Met het kantelpunt bedoelen we de buitentemperatuur waaronder het rendement en het vermogen merkbaar zakken. Bij de meeste split-airco's ligt dat rond 2 tot 5 graden. Boven die temperatuur haalt een goede airco vaak een COP van 4 of hoger. Rond het vriespunt zakt dat richting 3, en bij -7 graden zit je vaak rond 2 tot 2,5.

Twee dingen gebeuren tegelijk als het kouder wordt:

1. Het rendement daalt, omdat de compressor harder moet werken om warmte uit koudere lucht te halen.
2. Het maximale vermogen daalt, terwijl je huis juist meer warmte nodig heeft.

Dat tweede punt wordt vaak vergeten. Het vermogen op de doos geldt bij 7 graden buiten. Een airco met 3,2 kW nominaal verwarmingsvermogen kan bij -7 graden, afhankelijk van het model, nog ruwweg 2 tot 2,8 kW leveren. Daarbovenop komen de ontdooicycli (zie verderop), die het gemiddelde vermogen nog iets verder drukken. Zoek in de technische specificaties naar een capaciteitstabel per buitentemperatuur. Goede fabrikanten publiceren die.

Dat een airco officieel tot -15 of -20 graden kan verwarmen, betekent dus alleen dat hij dan nog werkt. Niet dat hij dan nog genoeg levert voor je woonkamer. In Nederland komen strenge vorstdagen weinig voor; het grootste deel van het stookseizoen ligt de buitentemperatuur tussen 0 en 12 graden. Daar ligt precies het sterke gebied van een airco.

Vergeleken met een elektrische kachel blijft een airco ook bij vorst voordeliger, omdat de COP vrijwel altijd boven 1 blijft. Of hij bij vorst ook gunstiger is dan je cv-ketel, hangt af van je energietarieven. Die vergelijking moet je met je eigen contract maken.

Hoe groot moet je airco zijn om een ruimte te verwarmen (m², m³ en isolatie)

Reken met de inhoud van de ruimte (m³), niet alleen met vloeroppervlak. Een kamer van 30 m² met een plafond van 2,5 m is 75 m³; met een plafond van 3,2 m is het 96 m³. Gebruik deze vuistregels voor het benodigde verwarmingsvermogen bij vorst:

Isolatie	Kenmerken	Vuistregel per m³	Vuistregel per m² (plafond ca. 2,6 m)
Goed	Nieuwbouw, label A/B, HR++ of triple glas, geen tocht	ca. 20 W/m³	ca. 50 W/m²
Gemiddeld	Dubbel glas, deels geïsoleerd, jaren 70 tot 90	ca. 30 W/m³	ca. 80 W/m²
Slecht	Enkel glas, ongeïsoleerde muren of vloer, tocht	ca. 45 W/m³	ca. 120 W/m²

Rekenvoorbeeld. Een woonkamer van 35 m² met een plafondhoogte van 2,6 m is 91 m³. Bij gemiddelde isolatie heb je 91 × 30 = ongeveer 2,7 kW nodig. Dat vermogen moet de airco leveren bij de buitentemperatuur waarop je hem nog als hoofdverwarming wilt gebruiken. Kijk dus naar Pdesignh of het vermogen bij -7 graden, niet naar het nominale getal. Een model met 3,5 kW nominaal verwarmingsvermogen is hier vaak een veiliger keuze dan een model met 2,5 kW.

Denk ook aan grote glaspartijen, een open trap naar boven of een hoekwoning met drie buitenmuren. Tel dan zo'n 10 tot 20 procent extra.

Koelvermogen is niet hetzelfde als verwarmingsvermogen. Een airco die als '2,5 kW' wordt verkocht, heeft dat vermogen meestal bij koelen. Het nominale verwarmingsvermogen ligt vaak iets hoger, bijvoorbeeld 3,2 kW. Bij vorst ligt het echte verwarmingsvermogen weer lager. Een airco die je kamer in de zomer prima koelt, kan in januari dus te krap zijn. Kies je een airco vooral voor verwarmen, laat dan de warmtevraag leidend zijn.

Te groot kiezen is ook niet ideaal. Een flink overgedimensioneerde airco slaat vaak aan en af, wat het rendement en het comfort niet ten goede komt. Inverter-airco's kunnen ver terugmoduleren, maar ook daar zit een ondergrens aan.

Airco als bijverwarming of als hoofdverwarming

Voor de meeste Nederlandse woningen met een cv-ketel is de airco het sterkst als bijverwarming. De verdeling ziet er dan zo uit:

• Voor- en najaar (ruwweg boven 5 graden): de airco verwarmt de woonkamer, de thermostaat van de cv zet je een of twee graden lager zodat de ketel niet aanslaat.
• Koude dagen: de cv springt bij via radiatoren of vloerverwarming. De airco kan blijven meedraaien of uit.
• Slaapkamers en badkamer: blijven op de cv, tenzij je daar ook een binnenunit hebt.

Met vloerverwarming werkt de combinatie goed, maar vloerverwarming reageert traag. Laat de vloerverwarming een lage basistemperatuur vasthouden en gebruik de airco om snel bij te sturen. Zet ze niet tegen elkaar in op dezelfde temperatuur, want dan schakelen ze om en om.

Hoofdverwarming met airco kan in een goed geïsoleerd appartement of een kleine nieuwbouwwoning met een open indeling. Reken dan per ruimte die warm moet worden op een binnenunit, of accepteer dat slaapkamers koeler blijven. Voor warm tapwater heb je dan een aparte oplossing nodig, zoals een elektrische boiler.

Wil je de hele woning, inclusief radiatoren of vloerverwarming en eventueel tapwater, met een warmtepomp verwarmen, dan kom je uit bij een lucht/water-warmtepomp. Die verwarmt het water in je cv-systeem in plaats van de lucht in één kamer. In ons artikel over hoe een warmtepomp werkt en welke soorten er zijn lees je wat die extra doet en voor welke woning hij past.

Instellingen: stand, temperatuur, eco-stand en richting van de luchtstroom

De namen verschillen per merk, maar de standen komen grotendeels overeen. De handleiding van jouw eigen model blijft leidend.

• Heat (verwarmen): vaak aangegeven met een zonnetje. Bij Mitsubishi Electric, Daikin en General kies je die meestal met de knop MODE op de afstandsbediening. Op deze stand blijft de airco verwarmen tot de ingestelde temperatuur is bereikt en moduleert hij daarna terug.
• Auto: de airco kiest zelf tussen koelen en verwarmen op basis van het verschil tussen ingestelde en gemeten temperatuur. In de winter werkt dat meestal, maar de airco kan bij een warme middag onverwacht omschakelen naar koelen. Voor stabiel verwarmen is Heat de voorspelbare keuze.
• Eco of econo: begrenst het opgenomen vermogen of laat de temperatuur iets meebewegen. Daikin noemt dit Econo, andere merken gebruiken namen als Eco of Economy. Het spaart stroom, maar de airco wordt minder snel warm. Handig als de kamer al op temperatuur is of als je groep ook andere zware apparaten voedt. Op koude dagen kan eco net te weinig vermogen geven.

Praktische tips:

• Lamellen naar beneden. Warme lucht stijgt. Laat je de lamellen horizontaal staan, dan blijft de warmte bij het plafond hangen en heb je koude voeten.
• Constante temperatuur. Een inverter-airco werkt het zuinigst als hij rustig op lage stand doordraait. Kies een vaste temperatuur rond 19 tot 21 graden en verlaag 's nachts hooguit een of twee graden, in plaats van hem steeds uit en aan te zetten.
• Filters schoon. Stof op de filters remt de luchtstroom en dus het vermogen. Zuig ze in het stookseizoen ongeveer elke twee tot vier weken af, of volgens de handleiding.
• Deuren dicht. Een binnenunit verwarmt de ruimte waarin hij hangt. Staat de deur naar een koude gang open, dan stookt hij voor die gang mee.
• Ventilator op auto. De laagste ventilatorstand is stiller, maar verspreidt de warmte slechter. Auto is meestal de beste balans.
• Buitenunit vrijhouden. Geen planten, sneeuw of afdekhoes ervoor tijdens het stookseizoen.

Nadelen en grenzen van verwarmen met een airco

• Droge lucht. Een airco voegt geen vocht toe. Warme lucht kan meer vocht bevatten, dus de relatieve luchtvochtigheid daalt als je verwarmt, net als bij andere verwarming. Voelt de lucht droog, meet dan eerst met een hygrometer voordat je een luchtbevochtiger koopt.
• Warmteverdeling. Warmte komt van één punt hoog aan de muur. Bij hoge plafonds of een open vide stijgt de warmte weg. Lamellen naar beneden helpt, maar het blijft anders dan vloerverwarming.
• Luchtbeweging. Sommige mensen vinden de luchtstroom onprettig, zeker op hoge ventilatorstand.
• Ontdooicyclus. Bij buitentemperaturen rond 0 tot 7 graden en vochtig weer bevriest de warmtewisselaar van de buitenunit. De airco draait dan kort om om het ijs te smelten. Binnen stopt de ventilator of blaast hij een paar minuten minder warme lucht; buiten zie je soms stoom en loopt er smeltwater uit de unit. Dat is normaal en geen storing. Zorg wel dat het smeltwater kan weglopen zonder op een pad te bevriezen.
• Geluid binnen en buiten. Binnen zijn goede units op de laagste stand rond 20 tot 25 dB(A), maar op vol vermogen hoor je ze duidelijk. De buitenunit draait in de winter vaak harder dan in de zomer en staat dichter bij de buren dan je denkt.
• Buitenunit. Je hebt een plek aan de gevel, op een balkon of op de grond nodig, plus een doorvoer. In een appartement heb je vaak toestemming van de VvE nodig.
• Geen tapwater. Een airco verwarmt alleen lucht.

Duurzaamheid. 'Duurzaam verwarmen met een airco' betekent vooral dat je minder energie gebruikt dan met een elektrische kachel, en dat je gas kunt vervangen door stroom. Hoe duurzaam dat echt is, hangt af van de stroom die je gebruikt: met eigen zonnepanelen of groene stroom anders dan met de gemiddelde stroommix. Let ook op het koudemiddel. Veel airco's gebruiken R32, een broeikasgas met een veel lagere impact dan oudere middelen, maar nog steeds een broeikasgas als het lekt. Er komen ook modellen met R290 (propaan), dat een zeer lage klimaatimpact heeft. Laat lekdichtheid controleren en laat de installatie alleen door een gecertificeerde installateur doen. Een airco maakt een slecht geïsoleerd huis niet duurzaam; isoleren blijft de eerste stap.

Wat komt er kijken bij installatie en regels

Een split-airco mag je niet zelf vullen of aansluiten op het koudemiddelcircuit. Daarvoor is een installateur met F-gassencertificering nodig. Ook bij 'pre-filled' doe-het-zelfsets kun je fouten maken die het rendement en de garantie raken.

Regels om te checken:

• VvE: in appartementen bijna altijd toestemming nodig voor een buitenunit en een gat in de gevel.
• Gemeente en geluid: voor een buitenunit gelden landelijke regels voor geluid op de erfgrens en soms vergunningsvereisten, bijvoorbeeld aan de voorgevel of bij een monument. Check het Omgevingsloket.
• Huurwoning: vraag schriftelijke toestemming van de verhuurder.
• Subsidie: regelingen en voorwaarden wisselen. Lucht/lucht-airco's vallen vaak buiten de bekende warmtepompsubsidies, maar controleer de actuele voorwaarden altijd bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en je gemeente.

Neem dit mee naar de installateur:

• Afmetingen per ruimte: m², plafondhoogte en dus m³.
• Bouwjaar en isolatie: glas, gevel, vloer, dak, energielabel.
• Welke ruimtes je wilt verwarmen en of je ook wilt koelen.
• Huidige verwarming: cv-ketel, radiatoren, vloerverwarming.
• Mogelijke plekken voor binnen- en buitenunit, en de afstand ertussen.
• Foto's van gevel, meterkast en eventuele vrije groep.

Vraag de installateur:

• Welk verwarmingsvermogen levert deze unit bij -7 en -10 graden?
• Wat zijn de SCOP en energieklasse voor verwarmen in het gemiddelde klimaat?
• Hoeveel dB(A) maakt de buitenunit, en hoe ver staat hij van de erfgrens?
• Waar loopt het condens- en smeltwater naartoe?
• Is er een aparte groep nodig?
• Welk koudemiddel gebruikt de unit en hoe zit het met onderhoud en garantie?

Vraag minstens twee offertes en vergelijk ze op deze punten, niet alleen op het eindtotaal.

Beslishulp: past verwarmen met airco bij jouw woning?

Loop deze vragen door:

1. Is je woning redelijk geïsoleerd (minimaal dubbel glas, weinig tocht)? Nee: isoleer eerst of gebruik de airco alleen in een kleine ruimte. Ja: ga door.
2. Gaat het om één grote ruimte of een open woonkamer tot ongeveer 40 tot 50 m²? Ja: één split-unit kan volstaan. Nee, veel losse kamers: denk aan multisplit of een lucht/water-warmtepomp.
3. Heb je een plek voor een buitenunit en toestemming? Ja: split-airco. Nee: kijk of een monoblock genoeg vermogen heeft voor jouw m³.
4. Heb je een cv-ketel die blijft? Ja: gebruik de airco als bijverwarming in voor- en najaar. Nee, en je wilt ook tapwater: kijk naar een lucht/water-warmtepomp.
5. Wil je ook koelen in de zomer? Ja: dat maakt een airco extra interessant ten opzichte van alleen isoleren of bijstoken.
6. Dacht je aan een mobiele airco? Voor koelen kan dat, voor verwarmen niet.

Veelgestelde vragen

Is het verstandig om je huis te verwarmen met een airco?

In een redelijk geïsoleerde woning, vooral een appartement, tussenwoning of nieuwbouw, ja. Een split-airco levert dan per kWh stroom meerdere kWh warmte. Als bijverwarming naast de cv-ketel in voor- en najaar is hij het sterkst. In een oude, tochtige woning met veel losse kamers is hij als hoofdverwarming meestal niet verstandig.

Kan een General airco verwarmen?

De split-airco's van General (Fujitsu General) zijn warmtepompen en kunnen verwarmen. Je kiest de verwarmingsstand met de MODE-knop op de afstandsbediening. Hoe laag de buitentemperatuur mag zijn en hoeveel vermogen je bij vorst overhoudt, verschilt per serie; zoek dat op in de technische specificaties van jouw model.

Welke stand gebruik je om te verwarmen met een airco, bijvoorbeeld bij Mitsubishi?

De stand Heat, meestal aangegeven met een zonnetje. Bij Mitsubishi Electric en Mitsubishi Heavy Industries schakel je daarheen met de MODE-knop. Stel een vaste temperatuur in rond 19 tot 21 graden, zet de lamellen naar beneden en de ventilator op auto. De handleiding van jouw model is leidend, omdat knoppen en symbolen per serie verschillen.

Wat doet de eco-stand van een airco bij verwarmen?

De eco-stand begrenst het opgenomen vermogen of laat de temperatuur iets meebewegen. De airco gebruikt dan minder stroom, maar warmt de kamer langzamer op. Gebruik eco als de kamer al op temperatuur is. Op koude dagen of bij het opwarmen van een koude kamer kun je beter de gewone Heat-stand gebruiken.

Wat zijn de nadelen van verwarmen met een airco?

De warmte komt van één punt, waardoor andere kamers koud blijven. Bij vorst zakken rendement en vermogen. De ontdooicyclus geeft af en toe een korte pauze. De lucht kan droger aanvoelen, de unit maakt binnen en buiten geluid en voor de buitenunit heb je ruimte en vaak toestemming nodig. Warm tapwater levert een airco niet.

Wat is het kantelpunt bij verwarmen met een airco?

De buitentemperatuur waaronder rendement en vermogen merkbaar dalen. Bij de meeste split-airco's ligt dat rond 2 tot 5 graden. Daaronder daalt de COP vaak van ongeveer 4 naar 2 tot 2,5 bij -7 graden, en levert de airco duidelijk minder dan het vermogen op de doos.

Kan een mobiele airco verwarmen?

Sommige wel, maar we raden het af. Veel mobiele modellen met verwarmingsfunctie gebruiken een elektrisch element en zijn dan niet zuiniger dan een kachel. Modellen met een warmtepompfunctie blazen kamerlucht naar buiten, waardoor koude lucht via kieren naar binnen wordt gezogen. Voor verwarmen is een split-airco of een monoblock een betere keuze.

Welke airco is volgens de Consumentenbond de beste?

De Consumentenbond publiceert eigen testresultaten achter een betaalmuur, en die geven we hier niet weer. WoonLucht vergelijkt op openbare specificaties. Voor verwarmen let je op SCOP in het gemiddelde klimaat, energieklasse voor verwarmen, Pdesignh, het vermogen bij -7 graden en het geluidsniveau binnen en buiten. Een goed passend vermogen voor jouw ruimte weegt zwaarder dan het merk.

Wat kost het om een airco te laten installeren?

We noemen geen bedragen, omdat die sterk wisselen. De kosten hangen af van het type (split, multisplit of monoblock), het vermogen, de afstand tussen binnen- en buitenunit, de bereikbaarheid van de gevel, of er een aparte groep nodig is en hoe het condenswater wordt afgevoerd. Vraag minstens twee offertes en geef elke installateur dezelfde gegevens: m², m³, isolatie en de ruimtes die je wilt verwarmen.