Warmtepomp: hoe het werkt, welke soorten er zijn en wat het voor jouw woning betekent

Een warmtepomp verbrandt niets. Hij verplaatst warmte die al buiten zit, in de lucht of in de bodem, naar binnen. Dat kost stroom, maar veel minder dan je aan warmte terugkrijgt. In een goed geïsoleerde woning met lage-temperatuurverwarming werkt dat zuinig en comfortabel. In een tochtig huis met kleine radiatoren vaak niet, of alleen als hybride naast je cv-ketel.

Een eerlijke opmerking vooraf: WoonLucht test geen warmtepompen. We vergelijken op basis van openbare specificaties, handleidingen en informatie van fabrikanten en leveranciers. Op onze site staan affiliatelinks, waarmee we commissie kunnen ontvangen. Wil je testresultaten of persoonlijk, onafhankelijk advies, kijk dan bij de Consumentenbond en Milieu Centraal.

Wat is een warmtepomp, in gewone woorden?

Denk aan je koelkast. Die haalt warmte uit de binnenkant en blaast die aan de achterkant weer uit. Daarom voelt het rooster achterop warm aan. Een warmtepomp doet precies hetzelfde, maar dan met je huis: de 'binnenkant van de koelkast' is de buitenlucht of de bodem, en de 'warme achterkant' is je woning.

Ook lucht van 5 °C bevat nog warmte. De warmtepomp onttrekt die met een koudemiddel, perst dat samen tot het heet is en geeft die warmte af aan het water in je verwarming of direct aan de lucht in een kamer. De stroom die hij gebruikt, gaat niet op aan het maken van warmte, maar aan het verplaatsen ervan. Daarom kan een warmtepomp meer warmte leveren dan hij aan energie verbruikt.

Hoe werkt een warmtepomp? COP en SCOP uitgelegd

Het hart van elke warmtepomp is een gesloten kringloop met vier onderdelen:

1. Verdamper: het koude koudemiddel neemt warmte op uit buitenlucht of bodem en verdampt.
2. Compressor: perst het gas samen, waardoor de temperatuur flink stijgt. Dit is het deel dat stroom gebruikt.
3. Condensor: het hete gas geeft zijn warmte af aan het cv-water of de binnenlucht en wordt weer vloeibaar.
4. Expansieventiel: laat de druk zakken, het middel koelt sterk af en de kringloop begint opnieuw.

COP: het rendement op één moment

De COP (Coefficient of Performance) zegt hoeveel warmte je krijgt per eenheid stroom. Een COP van 4 betekent: 1 kWh stroom erin, 4 kWh warmte eruit. Drie van die vier kWh komen gratis uit de buitenlucht of bodem.

Rekenvoorbeeld: je woning vraagt op een gewone voorjaarsdag 20 kWh warmte. Bij een COP van 4 gebruikt de warmtepomp daarvoor 5 kWh stroom. Op een koude dag vraagt dezelfde woning 60 kWh warmte, en zakt de COP naar 2,5. Dan heb je 24 kWh stroom nodig. Je huis vraagt dus drie keer zoveel warmte, maar de stroomrekening voor die dag is bijna vijf keer zo hoog.

Waarom zakt de COP als het koud wordt? Het temperatuurverschil dat de pomp moet overbruggen wordt groter. Bij 10 °C buiten en 35 °C aanvoerwater hoeft de compressor weinig te doen. Bij -5 °C buiten en 55 °C aanvoerwater moet hij veel harder werken. Daarom is ook de aanvoertemperatuur zo belangrijk: hoe lager die kan blijven, hoe zuiniger.

SCOP: het rendement over het hele stookseizoen

De COP op één moment zegt weinig over je jaarverbruik. Daarvoor is de SCOP (Seasonal COP): het gemiddelde rendement over een heel stookseizoen, met koude en zachte dagen samen. Op het Europese energielabel staat de SCOP vaak voor een 'gemiddeld klimaat', dat redelijk bij Nederland past. Let er bij het vergelijken op dat fabrikanten ook een SCOP bij 35 °C en bij 55 °C aanvoertemperatuur opgeven. Vergelijk alleen getallen bij dezelfde temperatuur, en kijk naar de waarde die bij jouw radiatoren hoort.

Welke soorten warmtepompen zijn er?

Je kunt warmtepompen indelen naar waar ze warmte vandaan halen en waar ze die aan afgeven. Daarnaast is er de keuze hybride of all-electric, die eigenlijk over de rol van je cv-ketel gaat.

Soort	Warmtebron	Wat het verwarmt	Past bij	Grootste aandachtspunt
Lucht-water	Buitenlucht	Cv-water (radiatoren, vloerverwarming), vaak ook tapwater	Meeste rijtjes- en vrijstaande huizen met redelijke isolatie	Buitenunit: geluid en plek
Lucht-lucht (split-airco)	Buitenlucht	Direct de binnenlucht van één of enkele kamers	Bijverwarmen, aanbouw, zolder, appartement	Geen warm tapwater, geen hele cv-vervanging
Bodem-water	Bodem via bron of lussen	Cv-water en tapwater	Nieuwbouw, goed geïsoleerde vrijstaande woningen met ruimte voor een bron	Boring en vergunning, hoogste aanloopinvestering
Hybride	Meestal buitenlucht	Cv-water, cv-ketel springt bij	Bestaande woningen met matige isolatie	Gasaansluiting en ketel blijven
All-electric	Lucht of bodem	Alle verwarming en tapwater	Goed geïsoleerde woning, lage aanvoertemperatuur	Goede isolatie en afgifte zijn voorwaarde

Er bestaan ook ventilatiewarmtepompen, die warmte uit je afgezogen ventilatielucht halen. Die komen vooral voor in nieuwbouw en hebben een beperkt vermogen.

Hybride of all-electric: wat past bij jouw woning?

Bij een hybride warmtepomp blijft je cv-ketel hangen. De warmtepomp doet het grootste deel van het jaar het werk. Pas als het buiten echt koud is, of als je warm water tapt, springt de ketel bij. Je gasaansluiting blijft, je gasverbruik daalt fors. Hybride is een logische tussenstap als je woning een energielabel C of D heeft, je radiatoren op hoge temperatuur draaien en je nog niet alles tegelijk wilt aanpakken. Ook als je ketel nog een paar goede jaren heeft, is hybride verstandig.

Bij all-electric verdwijnt de cv-ketel, en meestal ook je gasaansluiting als je elektrisch kookt. De warmtepomp verzorgt alle verwarming en warm tapwater, vaak met een boilervat van zo'n 150 tot 300 liter. Dat past als je huis goed geïsoleerd is (ongeveer label B of beter), je met 50 °C of minder aanvoer warm genoeg krijgt en je de ruimte hebt voor een binnenunit met boilervat.

Ons oordeel: twijfel je over je isolatie, kies dan hybride en investeer intussen in na-isolatie. Is je huis al goed op orde en vervang je toch de ketel, dan levert all-electric op termijn meer op, omdat je ook geen vastrecht voor gas meer betaalt.

Is jouw woning geschikt voor een warmtepomp?

Drie dingen bepalen of een warmtepomp goed werkt: hoeveel warmte je huis verliest (isolatie), op welke temperatuur je verwarming moet draaien (aanvoertemperatuur) en hoe je warmte afgeeft (radiatoren, vloerverwarming of convectoren). Grote oppervlakken zoals vloerverwarming of lage-temperatuurradiatoren geven met lauw water genoeg warmte. Kleine, oude paneelradiatoren hebben heet water nodig, en dat maakt de warmtepomp onzuinig.

Checklist: stel jezelf deze vragen

• Heeft je huis dakisolatie, spouwmuurisolatie en vloerisolatie, of in elk geval twee van de drie?
• Heb je overal HR++ of beter glas?
• Voelt het huis bij windkracht 5 nog tochtvrij aan?
• Wat is je energielabel? A of B is gunstig, C kan, D of slechter vraagt eerst isolatie.
• De 50-gradentest: zet in een koude periode de aanvoertemperatuur van je cv-ketel op 50 °C of lager. Wordt het huis nog warm genoeg? Dan is je woning waarschijnlijk geschikt voor lage-temperatuurverwarming.
• Heb je vloerverwarming of ruime radiatoren, of zijn ze aan de krappe kant?
• Is er buiten een plek voor een unit, op een paar meter van slaapkamerramen van jou en de buren?
• Is er binnen ruimte voor een binnenunit en eventueel een boilervat?
• Heeft je meterkast een vrije groep, of een 3-fase aansluiting als het om een grote all-electric installatie gaat?

Beantwoord je de meeste vragen met ja, dan is all-electric realistisch. Zitten er veel 'nee's' tussen, dan is hybride of eerst isoleren de betere route.

Rekenhulp: van m² en m³ naar kW

Voor een eerste indicatie van het benodigde vermogen kun je rekenen met watt per kubieke meter. Je volume is vloeroppervlak maal plafondhoogte. Een woonkamer van 35 m² met een plafond van 2,6 meter is 91 m³.

• Goed geïsoleerd (label A/B): ongeveer 15 tot 20 W per m³
• Gemiddeld geïsoleerd (label C): ongeveer 25 tot 30 W per m³
• Slecht geïsoleerd (label D of lager): 35 W per m³ of meer

Die woonkamer van 91 m³ vraagt dan in een gemiddeld huis rond 2,5 kW op een koude dag. Een hele woning van 120 m² (circa 310 m³) zit bij label C rond de 8 kW, bij label A/B eerder rond 5 à 6 kW. Grote glaspuien, een hoekligging of veel buitenmuur duwen het getal omhoog.

Dit zijn vuistregels, geen ontwerp. Een installateur hoort een warmteverliesberekening per ruimte te maken. Een te kleine warmtepomp haalt de temperatuur niet, een te grote slaat steeds aan en uit, wat het rendement en de levensduur schaadt.

Airco als warmtepomp: wat kan een lucht-luchtwarmtepomp wel en niet?

Dit is het punt dat veel uitleg over warmtepompen overslaat: een split-airco met verwarmfunctie ís technisch een warmtepomp. Hij heeft dezelfde kringloop met compressor en koudemiddel. In de zomer pompt hij warmte van binnen naar buiten, in de winter draait hij de kringloop om en pompt hij warmte naar binnen. Fabrikanten noemen dat ook wel een lucht-luchtwarmtepomp.

Het verschil met een cv-warmtepomp zit in de afgifte. Een lucht-waterwarmtepomp verwarmt het water dat door je radiatoren of vloerverwarming loopt, en vaak ook je douchewater. Een split-airco blaast warme lucht direct de kamer in, via een binnenunit aan de muur. Er gaat geen water doorheen.

Waar een split-airco goed voor werkt:

• Bijverwarmen van de woonkamer, zodat de cv-ketel minder hoeft te draaien.
• Een aanbouw, serre of zolderkamer waar de radiatoren tekortschieten.
• Een appartement of tussenwoning met open indeling, waar één of twee binnenunits het grootste deel van het woongedeelte bereiken.
• Snel opwarmen: binnen enkele minuten voel je warme lucht, waar vloerverwarming uren nodig heeft.
• Koelen in de zomer, wat een lucht-waterwarmtepomp met radiatoren niet of nauwelijks kan.

Waar hij niet voor werkt:

• Warm tapwater. Douchen en afwassen blijven op je ketel of boiler.
• Een volledige vervanging van de cv-ketel in een slecht geïsoleerd huis met losse kamers. Warme lucht komt niet vanzelf door gesloten deuren naar badkamer en slaapkamers.
• Verwarmen van veel aparte ruimtes, tenzij je een multisplit met meerdere binnenunits laat plaatsen.

Een mobiele airco met verwarmfunctie is geen goede vervanger. Die heeft een slang door het raam, verliest daardoor warmte en haalt een veel lager rendement dan een split-unit.

Een grens die we duidelijk willen trekken: een airco of warmtepomp is geen luchtreiniger. Het filter in een binnenunit vangt grof stof af om het apparaat te beschermen. We doen geen enkele belofte over allergie of astma.

Wat bepaalt de kosten en de besparing van een warmtepomp?

WoonLucht noemt geen prijzen, omdat die snel veranderen en sterk per woning verschillen. Wel kunnen we uitleggen waar het bedrag op je offerte van afhangt.

Aanschaf en installatie hangen af van:

• Het type: lucht-lucht is de kleinste ingreep, hybride lucht-water daarna, all-electric lucht-water duurder, bodem-water het duurst door de boring.
• Het vermogen: een woning die 10 kW vraagt, heeft een grotere en duurdere unit nodig dan een woning van 5 kW.
• Aanpassingen aan je afgifte: grotere radiatoren of convectoren in enkele kamers.
• De meterkast: een extra groep, soms een zwaardere aansluiting.
• Leidingwerk: de afstand tussen binnen- en buitenunit, doorvoeren door de gevel, een fundering of wandsteun voor de buitenunit.
• Een boilervat voor warm tapwater bij all-electric.

De gebruikskosten hangen af van:

• De verhouding tussen gasprijs en stroomprijs. Hoe duurder gas ten opzichte van stroom, hoe sneller een warmtepomp zich terugverdient.
• De SCOP: een SCOP van 4,5 gebruikt voor dezelfde warmte ruim 10 procent minder stroom dan een SCOP van 4.
• Je isolatie en aanvoertemperatuur: die bepalen hoe dicht je bij de opgegeven SCOP komt.
• Je stookgedrag: een warmtepomp werkt het best op een constante temperatuur, niet met de thermostaat 's nachts flink omlaag.

Voor actuele bedragen en de ISDE-subsidie kijk je bij RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland). Daar vind je ook de lijst met apparaten die in aanmerking komen. Voor de werkelijke kosten van jouw woning heb je een offerte nodig, liefst van minimaal drie installateurs.

Hoeveel zonnepanelen heb je nodig?

Een vast aantal bestaat niet. De rekenmethode is wel simpel: deel het verwachte jaarverbruik van de warmtepomp door de jaaropbrengst van één paneel.

Voorbeeld met aannames: je installateur schat het stroomverbruik van de warmtepomp op 3.000 kWh per jaar. Een paneel op een zuidelijk dak levert in Nederland grofweg 300 tot 400 kWh per jaar, afhankelijk van vermogen, hoek en schaduw. Dan heb je voor de warmtepomp alleen zo'n 8 tot 10 panelen nodig, bovenop wat je voor je gewone huishoudverbruik al hebt. Vul je eigen getallen in, want het verbruik van de warmtepomp verschilt per woning enorm.

Twee kanttekeningen. Ten eerste: panelen leveren in december en januari maar een klein deel van hun jaaropbrengst, terwijl je warmtepomp dan op zijn hardst draait. Op jaarbasis kan het kloppen, maar in de winter koop je vrijwel al je warmtepompstroom in. Ten tweede: de salderingsregeling stopt per 2027. Daarna kun je zomerstroom niet meer tegen winterverbruik wegstrepen. Wie op panelen rekent om de warmtepomp 'gratis' te laten draaien, moet daar rekening mee houden.

Geluid, ruimte en stroomverbruik: waar let je op?

Geluid van de buitenunit

Fabrikanten geven vaak het geluidsvermogen op, bijvoorbeeld 55 tot 65 dB(A). Dat is iets anders dan wat je op een afstand hoort, het geluidsdruk-niveau. Een vuistregel: elke verdubbeling van de afstand scheelt ongeveer 6 dB. Een unit die op 1 meter 50 dB(A) maakt, hoor je op 4 meter rond 38 dB(A). Een muur achter de unit of een hoek kaatst geluid juist terug en maakt het luider.

Wat betekenen die getallen in een Nederlandse achtertuin?

• 30 dB(A): een stille slaapkamer of fluisteren.
• 40 dB(A): een rustige woonwijk op een avond, of het brommen van een koelkast.
• 50 dB(A): een zachte regenbui of een zacht gesprek.
• 60 dB(A): een normaal gesprek op een terras.

10 dB meer klinkt ongeveer twee keer zo hard. Het verschil tussen 45 en 55 dB(A) is dus groot.

Voor de regels in grote lijnen: landelijk geldt een grens van 40 dB(A) op de perceelgrens met je buren. Of je een omgevingsvergunning nodig hebt, hangt af van de plek. Een buitenunit in de achtertuin of op een plat dak aan de achterkant is vaak vergunningvrij, aan de voorgevel of in een monumentaal of beschermd gebied vaak niet. Check het omgevingsplan van je gemeente via het Omgevingsloket. Ons advies: zet de unit niet onder het slaapkamerraam van jezelf of de buren, gebruik trillingsdempers en overleg vooraf met de buren. Veel units hebben een stille nachtmodus, check in de specs hoeveel dB die scheelt.

Ruimte binnen en buiten

Een buitenunit van een lucht-waterwarmtepomp is ruwweg zo groot als een kleine wasmachine of een paar ervan naast elkaar. Hij heeft vrije ruimte rondom nodig voor luchtstroom en onderhoud. Binnen komt bij all-electric een unit met boilervat, vaak zo groot als een koelkast. Een hybride binnenunit is compacter en hangt vaak naast de ketel.

Stroomverbruik en aansluiting

Een warmtepomp verhoogt je stroomverbruik flink: vaak met een paar duizend kWh per jaar bij all-electric. Laat de installateur controleren of je huisaansluiting het piekverbruik aankan, zeker als je ook een inductieplaat of laadpaal hebt.

Nadelen en grenzen van een warmtepomp

• Hoge investering vooraf, ook na subsidie. De terugverdientijd hangt af van gas- en stroomprijzen, die je niet kunt voorspellen.
• Ruimte nodig, buiten voor de unit en binnen voor een boilervat bij all-electric.
• Geluid van de buitenunit, vooral in rijtjeshuizen met kleine tuinen dicht op elkaar.
• Lager rendement bij strenge kou. Bij een vorstperiode zakt de COP en stijgt je stroomverbruik. Veel lucht-waterwarmtepompen hebben daarom een elektrisch bijverwarmingselement, dat zuinig moet blijven worden ingezet.
• Een geschikte woning is voorwaarde. In een slecht geïsoleerd huis met kleine radiatoren valt een all-electric warmtepomp tegen: hoge stroomrekening, koude kamers.
• Traag reagerend, vooral met vloerverwarming. Je stookt anders: constant in plaats van snel op- en afschakelen.

Wat je níet hoeft te vrezen: een goed ontworpen warmtepomp blijft in een Nederlandse winter gewoon werken, ook bij een paar graden vorst. Je hoeft niet in een koud huis te zitten als de berekening klopt. En een warmtepomp is geen experimentele techniek meer; de techniek zit al decennia in koelkasten en airco's. Wel blijft gelden: de installatie staat of valt met een juiste berekening en vakkundige plaatsing.

Zo kom je stap voor stap tot een keuze

1. Ga je isolatie na. Bekijk je energielabel en de checklist hierboven. Isoleer eerst waar het makkelijk kan: dak, spouw, vloer, glas en kieren.
2. Controleer je afgiftesysteem. Doe de 50-gradentest in een koude week en kijk welke kamers koud blijven. Daar zijn mogelijk grotere radiatoren nodig.
3. Bepaal je route. Wil je één ruimte bijverwarmen en ook koelen, dan is een split-airco een overzichtelijke stap. Wil je je gasverbruik flink omlaag zonder alles om te gooien, dan hybride. Is je huis goed op orde, dan all-electric.
4. Laat een warmteverliesberekening maken. Een installateur rekent per ruimte uit hoeveel vermogen nodig is. Gebruik onze vuistregels alleen om die berekening te toetsen.
5. Vergelijk minimaal drie offertes. Let op het opgegeven vermogen, de SCOP bij jouw aanvoertemperatuur, het geluidsniveau, de plek van de buitenunit en wat er aan aanpassingen in zit.
6. Kijk de subsidie na bij RVO. Controleer of het apparaat op de ISDE-lijst staat en wat de voorwaarden zijn, voordat je tekent.

Voor onafhankelijk advies op maat kun je ook terecht bij het energieloket van je gemeente en bij Milieu Centraal. De Consumentenbond test warmtepompen in de praktijk.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de nadelen van een warmtepomp?

De belangrijkste nadelen zijn de investering vooraf, de ruimte die de buiten- en binnenunit innemen, het geluid van de buitenunit en een lager rendement bij strenge kou. Daarnaast werkt een warmtepomp alleen goed in een redelijk geïsoleerde woning met een afgiftesysteem dat op lage temperatuur warm genoeg wordt.

Wat is goedkoper, stoken op gas of warmtepomp?

Dat hangt af van de verhouding tussen gas- en stroomprijs, de SCOP van de warmtepomp en je isolatie. In een goed geïsoleerde woning met lage aanvoertemperatuur is een warmtepomp in gebruik meestal goedkoper dan gas. In een slecht geïsoleerd huis met hoge aanvoertemperatuur kan het verschil klein zijn of zelfs negatief uitvallen. Laat een installateur een verbruiksberekening voor jouw woning maken.

Wat kost een warmtepomp inclusief installatie?

WoonLucht noemt geen bedragen, omdat die per woning sterk verschillen. De prijs hangt af van het type, het vermogen, aanpassingen aan radiatoren en meterkast, het leidingwerk en een eventueel boilervat. Voor actuele bedragen en de ISDE-subsidie kijk je bij RVO, en voor jouw situatie vraag je meerdere offertes aan.

Hoeveel zonnepanelen heb je nodig voor een warmtepomp?

Deel het verwachte jaarverbruik van de warmtepomp in kWh door de jaaropbrengst van één paneel op jouw dak. Houd er rekening mee dat panelen in de winter weinig opleveren terwijl de warmtepomp dan het meest verbruikt, en dat de salderingsregeling per 2027 stopt.

Is een airco ook een warmtepomp?

Een split-airco met verwarmfunctie is technisch een lucht-luchtwarmtepomp. Hij verwarmt de lucht in één of enkele kamers, maar levert geen warm tapwater en verwarmt geen radiatoren. Als bijverwarming of voor een aanbouw werkt hij goed; als volledige vervanging van een cv-ketel in een slecht geïsoleerd huis niet.

Wat is het verschil tussen een hybride en een all-electric warmtepomp?

Bij hybride blijven je cv-ketel en gasaansluiting; de warmtepomp doet het meeste werk en de ketel springt bij in de kou en voor warm water. Bij all-electric verdwijnt de ketel en verzorgt de warmtepomp alle verwarming en warm tapwater. Hybride past bij matig geïsoleerde woningen, all-electric bij goed geïsoleerde huizen met lage-temperatuurverwarming.