Airco installeren: wat je zelf mag doen, wat een monteur moet doen en hoe het werkt

Zelf een airco installeren kan, zolang je het koelcircuit niet opent. Een mobiele airco, een monoblock of een voorgevulde split met snelkoppelingen plaats je zelf. Bij een gewone split, duo split of multisplit moet iemand vacumeren en het circuit vullen of controleren. Dat werk mag alleen een gecertificeerde monteur doen. Hieronder lees je waar die grens precies ligt, hoe je het juiste vermogen kiest, hoe een zelfinstallatie stap voor stap gaat en hoe je offertes vergelijkt.

Over dit artikel: WoonLucht vergelijkt apparaten op basis van openbare specificaties, handleidingen en voorwaarden van fabrikanten en leveranciers. We hebben zelf geen installaties getest. Op onze site staan affiliatelinks: koop je via zo'n link, dan kunnen we commissie ontvangen. Dit artikel vervangt geen advies van een gecertificeerd installateur.

Mag je zelf een airco installeren? Dit zijn de regels

In een split airco zit een koelmiddel, meestal R32. Dat valt onder de Europese regels voor gefluoreerde broeikasgassen, kortweg F-gassen. Wie het koelcircuit aanlegt, opent, vult, op lekdichtheid controleert of leegmaakt, moet daarvoor gecertificeerd zijn. In Nederland gaat het om het F-gassencertificaat voor personen en bedrijven. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houdt toezicht.

De grens ligt bij het koelcircuit zelf. Bij een voorgevulde split met snelkoppelingen zit het koelmiddel al in de buitenunit en in de leidingen. Je klikt de koppelingen vast zonder te vacumeren en zonder koelmiddel toe te voegen. Daarbij komt geen koelmiddel vrij en werk je niet aan het circuit zelf. Daarom valt het zelf plaatsen van zo'n set buiten de certificeringsplicht. Ga je wel leidingen inkorten, verlengen, felsen of bijvullen, dan zit je aan het koelcircuit. Dat is werk voor een gecertificeerde monteur.

Regels voor F-gassen worden in Europa regelmatig aangescherpt. Kijk daarom voor de actuele regels op de sites van de Rijksoverheid en de ILT, en in de handleiding en verkoopvoorwaarden van de fabrikant. Sommige verkopers vragen bij een split zonder snelkoppelingen een bewijs dat een gecertificeerd bedrijf de installatie uitvoert.

Boete bij zelf installeren?

De regels gaan over handelingen aan het koelcircuit. Zet je zelf een voorgevulde set met snelkoppelingen neer volgens de handleiding, dan overtreed je de F-gassenregels niet. Vul je zelf koelmiddel bij, sluit je een gewone split aan zonder certificaat of laat je koelmiddel ontsnappen, dan overtreed je ze wel. De ILT kan dan handhaven.

Minstens zo belangrijk zijn je garantie en je verzekering, en die regelt elke fabrikant en verzekeraar anders. Sommige merken geven op voorgevulde sets volledige garantie bij zelfinstallatie. Andere geven alleen garantie als een erkend installateur de unit in bedrijf heeft gesteld en registreert. Ontstaat er waterschade door een slecht aangelegde condensafvoer, dan kan je inboedel- of opstalverzekeraar moeilijk doen. Lees beide voorwaarden vóór je koopt, niet erna.

Welke airco kun je zelf plaatsen en welke niet?

Er zijn drie soorten, met elk een duidelijke grens:

• Mobiele airco of monoblock (plug-and-play): er is geen buitenunit en geen koelleidingwerk. Een mobiele airco voert warme lucht af via een slang door een raam. Een monoblock hangt aan de muur en heeft twee gaten in de gevel nodig. Dit plaats je altijd zelf. Daar staan wel beperkingen tegenover: de compressor zit binnen, dus het apparaat maakt meer geluid. Het koelvermogen is ook lager, meestal tot zo'n 2,5 à 3 kW. Lees meer over monoblock airco zonder buitenunit.
• Voorgevulde split met snelkoppelingen: er is een binnen- en een buitenunit, en de leidingen zijn al gevuld. Deze mag je zelf plaatsen. Let wel op: de leidinglengte ligt vast, vaak rond de 3 à 5 meter, en je mag de leidingen niet inkorten. Overtollige leiding moet je netjes oprollen zonder knikken.
• Gewone split (single, duo of multi): de leidingen worden op maat gemaakt, geflenst en daarna gevacumeerd. Vaak moet er ook koelmiddel bij. Dit doet altijd een monteur met F-gassencertificaat.

Zoek je naar 'ombouw' bij een bouwmarkt, bijvoorbeeld bij Gamma? Dan gaat het vaak om een raamafdichting of een doorvoer voor een mobiele airco. Dat heeft niets met koelmiddel te maken en kun je gewoon zelf doen.

Zelf installeren of een monteur: zo kies je

Kies zelf installeren als:

• je een koopwoning met een eigen gevel hebt;
• de buitenunit binnen de vaste leidinglengte op de grond, een muurbeugel op de begane grond of een balkon kan staan;
• je ervaring hebt met boren in steen en met een waterpas werken.

Kies een monteur als:

• je huurt;
• je in een appartement boven de begane grond woont en de buitenunit aan de gevel moet hangen;
• de afstand tussen de binnen- en buitenunit langer is dan de voorgevulde leiding;
• je meer dan één kamer wilt koelen;
• je wilt verwarmen als hoofdtoepassing;
• je twijfelt over de regels van je gemeente of VvE.

Werken op een ladder met een buitenunit van 25 tot 35 kilo aan een gevel op de eerste verdieping is geen klusje voor een zaterdagmiddag.

Ons oordeel: voor één slaapkamer of werkkamer op de begane grond of de eerste verdieping, met de buitenunit op de grond of op een balkon, is een voorgevulde split een prima doe-het-zelfoptie. Voor alles wat groter is, verder weg ligt of hoger hangt, haal je meer rendement uit een monteur dan je bespaart.

Voorbereiding: plek, vermogen en wat je nodig hebt

Welk vermogen past bij je ruimte?

Reken met kubieke meters, niet alleen met vierkante meters. Een richtgetal voor een gemiddeld geïsoleerde Nederlandse woning is 30 tot 40 watt koelvermogen per m³. Voor een slecht geïsoleerde ruimte of een kamer met veel zon op het zuiden of westen ga je richting 40 tot 50 W/m³. Voor een zolder of dakkamer direct onder de pannen reken je met 50 tot 60 W/m³.

Twee voorbeelden:

• Slaapkamer van 4 × 3,5 m en 2,6 m hoog: dat is 36 m³. Bij 35 W/m³ heb je ongeveer 1,3 kW nodig. De kleinste gangbare split van 2,0 tot 2,5 kW is dan ruim voldoende.
• Woonkamer van 35 m² en 2,6 m hoog: dat is 91 m³. Bij 35 W/m³ kom je op ongeveer 3,2 kW, dus kies je een unit van 3,5 kW.

Kies niet ruim 'voor de zekerheid'. Een te grote unit slaat vaak aan en af, ontvochtigt slecht en voelt klam. Een te kleine unit draait continu op vol vermogen en maakt dan meer geluid.

Plek voor de binnenunit

• Hang de binnenunit hoog aan de wand, met minstens 15 cm vrije ruimte tot het plafond. Houd ook aan de zijkanten ruimte vrij. De exacte maten staan in de handleiding.
• Hang hem niet direct boven je bed of bureau. De koude luchtstroom komt dan recht op je af. Een zijwand waarbij de lucht langs het bed blaast, werkt beter.
• Kies een plek niet te ver van de buitenmuur waar de leiding doorheen gaat. Hoe korter de route, hoe minder leiding er binnen in het zicht loopt.

Plek voor de buitenunit

• Laat vrije ruimte rondom: vaak minimaal 10 tot 30 cm aan de achterkant en een halve meter of meer aan de uitblaaszijde. Ook hier gelden de maten uit de handleiding.
• Zet de unit niet in een afgesloten nis. Daar zuigt hij zijn eigen warme lucht weer aan en daalt het rendement.
• Let op geluid richting de buren. Voor buitenunits van airco's en warmtepompen geldt een geluidsgrens op de erfgrens. Een unit direct onder het slaapkamerraam van de buren is vragen om gedoe.
• Zet de unit stevig en waterpas, op rubberen trillingsdempers.
• Houd rekening met condenswater. In de verwarmingsstand druppelt de buitenunit, en in de winter kan dat bevriezen op een looppad.

Vergunning, gemeente en VvE

Een buitenunit aan de achtergevel of op een balkon is vaak vergunningvrij. Aan de voorgevel, in een beschermd stads- of dorpsgezicht of bij een monument kan een omgevingsvergunning nodig zijn. Check dat via het Omgevingsloket of bij je gemeente. In een appartement gaat de VvE over de gevel en het balkon als gemeenschappelijk deel. Zonder toestemming van de VvE boor je niet door de gevel.

Stroomvoorziening

De meeste voorgevulde splits tot zo'n 3,5 kW werken met een stekker op een geaarde 230V-wandcontactdoos. Kijk in de specificaties naar het maximale opgenomen vermogen en de aanloopstroom, en tel op wat er nog meer op dezelfde groep zit. Zit er al een wasmachine, een oven of een elektrische kachel op, dan is een aparte groep verstandig. Een nieuwe groep, een vaste aansluiting of een extra wandcontactdoos buiten laat je aanleggen door een elektricien. Dat werk moet voldoen aan NEN 1010.

Gereedschap en materialen voor een voorgevulde split

• Een boorhamer met kernboor van de diameter uit de handleiding, vaak 65 tot 90 mm;
• een waterpas en een rolmaat;
• wandbeugels of een vloerstandaard voor de buitenunit, met trillingsdempers;
• pluggen en bouten die passen bij je muur (beton, kalkzandsteen of spouw);
• een afvoerslang, en eventueel een condenspompje als de afvoer niet onder afschot kan lopen;
• isolatietape en een sierkoker of leidinggoot;
• een muurdoorvoerhuls en een afdichting voor de gevelopening (kit of PUR, plus een afdekkap);
• steeksleutels en een momentsleutel als de fabrikant een aanhaalmoment voorschrijft;
• een stevige ladder en een tweede persoon.

Een voorgevulde split airco installeren, stap voor stap

De volgorde hieronder is algemeen. Elk merk heeft eigen eisen voor maten, aanhaalmomenten en de volgorde van de koppelingen. Volg altijd de handleiding van jouw merk als die afwijkt.

1. Tekenen en controleren. Leg de leiding los langs de route van de binnen- naar de buitenunit. Past de lengte zonder te rekken of scherp te knikken? Controleer met een leidingzoeker of er geen elektra of waterleiding zit waar je gaat boren.
2. Wandbeugel binnen monteren. Zet de beugel precies waterpas, of met de lichte helling naar de afvoerkant die de handleiding aangeeft. Gebruik alle bevestigingspunten. Een beugel die op twee pluggen hangt, gaat resoneren en zoemen.
3. Gat boren. Boor van binnen naar buiten, met een afschot van een paar graden naar buiten. Zo loopt condenswater altijd weg van je muur. Plaats daarna de doorvoerhuls.
4. Buitenunit plaatsen. Monteer de beugels of de standaard en de trillingsdempers, en zet de unit waterpas. Doe dit met twee personen.
5. Leidingen doorvoeren. Bundel de koelleidingen, de afvoerslang en eventueel de stuurkabel en omwikkel ze met tape. Leg de afvoerslang onderin de bundel. Voer alles door het gat zonder te knikken.
6. Binnenunit ophangen op de beugel en controleren of hij goed vastklikt.
7. Snelkoppelingen aansluiten. Verwijder de beschermkapjes pas op het laatste moment. Draai de koppelingen recht en volgens de handleiding aan, vaak met een voorgeschreven aanhaalmoment. Scheef aandraaien is de belangrijkste oorzaak van lekkage. Ruik of hoor je bij het koppelen gas ontsnappen, stop dan en neem contact op met de fabrikant.
8. Condensafvoer. Laat de slang continu onder afschot lopen naar buiten of naar een afvoer. Zorg dat er geen bocht omhoog in zit en dat het uiteinde niet in een plas water hangt.
9. Afwerken. Isoleer de verbindingen, dicht de gevelopening aan beide kanten luchtdicht en waterdicht af en monteer een leidinggoot.
10. Elektrisch aansluiten en testrun. Steek de stekker in een geaarde wandcontactdoos en laat de unit minstens een half uur koelen. Controleer of er koude lucht uit de binnenunit komt, of er na een tijdje condenswater buiten uitdruppelt en of de koppelingen droog blijven.

Reken voor een eerste installatie op een halve tot een hele dag.

Wat een monteur doet bij een split, duo split of multisplit

Bij een gewone split doet een installateur meer dan schroeven:

• leidingen op maat maken en felsen, zodat de lengte precies past;
• vacumeren: lucht en vocht uit de leidingen halen, zodat de compressor niet beschadigt;
• lekdichtheid controleren, met druk of met een vacuümtest die een tijd moet blijven staan;
• koelmiddel bijvullen als de leiding langer is dan de voorvulling van de buitenunit;
• inbedrijfstelling: drukken en temperaturen meten, de unit registreren en uitleg geven over de bediening;
• vaak een installatiegarantie bovenop de fabrieksgarantie.

Single split, duo split of multisplit

Bij een single split hoort één buitenunit bij één binnenunit. Bij een duo split of multisplit gaan twee tot vier of vijf binnenunits op één buitenunit. Elke extra binnenunit betekent een eigen leidingset naar de buitenunit, extra boorwerk en een eigen afvoer, en meestal meer meters leiding door de woning. Een duo split is vaak in een dag klaar. Een multisplit met drie of vier binnenunits kost al snel twee dagen of meer, zeker als leidingen via een zolder of kruipruimte moeten.

Multisplit is zinvol als je maar ruimte hebt voor één buitenunit, bijvoorbeeld op een klein balkon of omdat de VvE maar één unit toestaat, en als de kamers dicht bij elkaar liggen.

Losse single splits zijn beter in deze gevallen:

• de kamers liggen ver uit elkaar;
• je gebruikt de ruimtes op verschillende momenten;
• je wilt ook verwarmen.

Een single split draait in deellast vaak efficiënter dan een grote multi-buitenunit die maar één kamer hoeft te koelen. Gaat er een buitenunit stuk, dan valt bij losse splits maar één kamer uit, en niet het hele huis.

Een monteur of offerte kiezen: waar let je op?

Aanbiedingen als 'airco inclusief montage' zeggen weinig zolang je niet weet wat 'montage' omvat. Een goede offerte noemt minstens:

• Het aantal meters leiding dat inbegrepen is. Een standaardpakket gaat vaak uit van een paar meter, bijvoorbeeld 3 tot 5. Ligt je buitenunit verder weg, dan betaal je elke extra meter apart.
• Boorwerk: het aantal kernboringen, door welk materiaal (beton is meer werk) en de afwerking van de gevelopening.
• Elektra: wordt een aparte groep of wandcontactdoos meegenomen, of moet je dat zelf regelen?
• Condensafvoer: onder afschot, of met een condenspomp?
• Beugels: een muur- of vloerconsole, dempers, en werk op hoogte met een steiger of hoogwerker.
• Leidinggoot binnen en buiten, inclusief het aantal meters.
• Vacumeren, lekdichtheidstest en inbedrijfstelling, expliciet genoemd.
• F-gassencertificaat van het bedrijf, met het certificaatnummer.
• Garantie: fabrieksgarantie en installatiegarantie, en de voorwaarden zoals verplicht onderhoud.
• Afvoer van verpakking en een eventuele oude unit.

Vergelijk offertes regel voor regel, niet op het eindbedrag. Laat bij voorkeur iemand langskomen in plaats van op basis van foto's te offreren. Dan zie je meteen of meerwerk realistisch ingeschat is.

Vragen die je aan een monteur kunt stellen:

• Op welk certificaat werkt u, en mag ik het nummer?
• Heeft u referenties van installaties in vergelijkbare woningen?
• Bent u verzekerd voor schade aan mijn woning?
• Wat dekt uw installatiegarantie, en hoe lang?
• Wanneer kunt u installeren, en hoeveel dagen duurt het?

In mei en juni zitten veel installateurs vol. Wie in het najaar of de winter offertes aanvraagt, heeft meer keus. Daarover lees je meer bij slim een airco kopen in de Black Friday-periode.

Bij bouwmarkten en winkels zoals Hornbach of Gamma loopt montage meestal via een externe partner. Vraag na wie de installatie uitvoert en wat 'inclusief montage' daar precies omvat, met dezelfde lijst als hierboven. Vraag ook of je zelf iets moet voorbereiden, zoals een wandcontactdoos of het vrijmaken van de route. Ga er niet van uit dat de voorwaarden gelijk zijn aan die van een lokale installateur.

Wat kan er misgaan bij het installeren?

• Verkeerd vermogen. Te groot geeft een klam binnenklimaat en een unit die steeds aan- en afslaat. Te klein geeft een unit die continu luid draait.
• Binnenunit boven het bed. Je krijgt koude tocht op je hoofd en slaapt slecht.
• Slechte condensafvoer. Een bocht omhoog of te weinig afschot zorgt voor druppels uit de binnenunit en vochtplekken op de muur.
• Geluid door de bevestiging. Een buitenunit zonder dempers tegen een lichte muur brengt de trilling over op het hele huis. Een binnenunit op een scheve beugel gaat zoemen.
• Buitenunit zonder vrije ruimte. Het rendement zakt, de unit draait harder en luider en schakelt bij hitte soms uit.
• Lekkende koppelingen. Scheef aangedraaide snelkoppelingen laten koelmiddel lekken. Dan moet er een gecertificeerde monteur aan te pas komen, en niet jij.

Na de installatie: testen, onderhoud en garantie

Laat de unit de eerste dagen een paar keer koelen en, als je dat wilt, verwarmen. Controleer elke keer de afvoer en de koppelingen. Bewaar de bon, de handleiding en eventuele foto's van de installatie, want die heb je nodig bij een garantieclaim. Registreer de unit bij de fabrikant als dat voor de garantie nodig is.

Onderhoud: maak de filters van de binnenunit in het seizoen elke twee tot vier weken schoon met een stofzuiger of lauw water. Houd de lamellen van de buitenunit vrij van bladeren. Bij een gewone split eisen veel fabrikanten periodiek onderhoud door een installateur om de garantie te behouden.

Geluid: in de specificaties staan twee waarden. Bij de binnenunit kijk je naar de laagste stand, vaak rond de 19 tot 25 dB(A). Dat is stil genoeg voor een slaapkamer. Op de hoogste stand liggen de meeste units tussen de 38 en 45 dB(A), wat je duidelijk hoort als je wilt slapen. Bij de buitenunit staat vaak een geluidsdruk rond de 45 tot 55 dB(A). Een getal voor het geluidsvermogen ligt hoger en kun je niet direct met de geluidsdruk vergelijken. Kijk dus goed welke waarde er staat.

Verwarmen met airco

In de verwarmingsstand werkt een split airco als een lucht-luchtwarmtepomp. Hij haalt warmte uit de buitenlucht en blaast die binnen uit. Hoe een warmtepomp werkt lees je apart. Hoe voordelig verwarmen met een airco is, hangt af van de SCOP, het rendement over een heel stookseizoen. Bij een SCOP van 4 krijg je gemiddeld 4 kWh warmte uit 1 kWh stroom.

Je kunt zelf narekenen of dat goedkoper is dan gas. Zo werk je dat uit:

1. Kosten per kWh warmte met de airco: deel je stroomprijs per kWh door de SCOP.
2. Kosten per kWh warmte met gas: 1 m³ gas levert ongeveer 8,8 kWh warmte op. Vermenigvuldig dat met het rendement van je cv-ketel, bij een HR-ketel ongeveer 0,9. Je krijgt dan ongeveer 7,9 kWh warmte per m³. Deel je gasprijs per m³ door dat getal.
3. Vergelijk de twee uitkomsten.

Gebruik de prijzen uit je eigen energiecontract.

Veelgestelde vragen

Kan ik zelf een airco installeren?

Ja, als het gaat om een mobiele airco, een monoblock of een voorgevulde split met snelkoppelingen. Bij een gewone split, duo split of multisplit moet het koelcircuit open. Dat werk mag alleen een monteur met F-gassencertificaat doen.

Wat is beter, multisplit of single split?

Losse single splits zijn meestal beter: ze zijn efficiënter in deellast, je hebt minder last van een storing en je bent flexibeler. Een multisplit kies je als er maar plek is voor één buitenunit en de kamers dicht bij elkaar liggen.

Is verwarmen met airco goedkoper dan gas?

Dat hangt af van de SCOP van de unit en van jouw stroom- en gasprijs. Deel je stroomprijs door de SCOP. Deel je gasprijs door ongeveer 7,9 kWh warmte per m³ bij een HR-ketel. De laagste uitkomst is per kWh warmte het voordeligst.

Hoeveel kost het om een airco te laten plaatsen?

De prijs hangt af van:

• het type airco en het aantal binnenunits;
• het aantal meters leiding en het boorwerk;
• elektra, de condensafvoer en werk op hoogte;
• de garantie.

Vraag minstens twee of drie offertes aan en vergelijk die regel voor regel. Actuele prijzen van apparaten zie je op onze productpagina's.

Mag ik een voorgevulde split airco zelf installeren?

Ja, zolang je alleen de snelkoppelingen aansluit en het koelcircuit niet opent, inkort, verlengt of bijvult. Kijk in de handleiding en garantievoorwaarden van de fabrikant, want die kunnen eisen stellen aan de installatie.

Is er een boete als ik zelf een airco installeer?

Niet voor het correct plaatsen van een voorgevulde set met snelkoppelingen. Werk je zonder certificaat aan een koelcircuit of laat je koelmiddel ontsnappen, dan overtreed je de F-gassenregels en kan de ILT handhaven. Check de actuele regels bij de overheid.

Heb ik een vergunning nodig voor een airco?

Vaak niet voor een buitenunit aan de achtergevel. Aan de voorgevel, bij een monument of in een beschermd gezicht soms wel. Check dat bij je gemeente of via het Omgevingsloket. In een appartement heb je toestemming van de VvE nodig.

Wat is het verschil tussen een voorgevulde en een gewone split airco?

Bij een voorgevulde split zitten het koelmiddel en vaste leidingen al in de set, en sluit je alles aan met snelkoppelingen. Bij een gewone split worden de leidingen op maat gemaakt, gevacumeerd en vaak bijgevuld door een gecertificeerde monteur. Een gewone split geeft meer vrijheid in leidinglengte en plaatsing.

Hoe lang duurt het om een airco te installeren?

Een voorgevulde split zelf plaatsen kost een halve tot een hele dag. Een monteur doet een single split meestal in een halve dag tot een dag, en een duo split in ongeveer een dag. Een multisplit met drie of vier binnenunits kan twee dagen of langer duren.

Kan ik een airco installeren in een huurwoning of appartement?

In een huurwoning heb je toestemming van de verhuurder nodig, omdat je door de gevel boort. In een appartement heb je toestemming van de VvE nodig. Krijg je die niet, dan is een mobiele airco met raamafdichting de realistische keuze. Een monoblock kan alleen als je ook voor de gevelgaten toestemming hebt.